{"id":1992,"date":"2026-09-27T19:54:35","date_gmt":"2026-09-27T17:54:35","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/"},"modified":"2026-09-28T22:07:53","modified_gmt":"2026-09-28T20:07:53","slug":"historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/","title":{"rendered":"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem"},"content":{"rendered":"<style>\n.cerkiew-hub{display:grid;grid-template-columns:minmax(0,2fr) minmax(290px,1fr);gap:46px;align-items:start;width:calc(100vw - 4cm);max-width:none;margin-left:calc(50% - 50vw + 2cm);margin-right:0}\n.cerkiew-hub-main{text-align:left;min-width:0;font-size:1.2rem;line-height:1.82}.cerkiew-hub-main h2{font-size:clamp(1.85rem,2.4vw,2.45rem);line-height:1.22;margin-top:1.65em}.cerkiew-hub-main p,.cerkiew-hub-main li{font-size:inherit}.cerkiew-hub-main figcaption{font-size:1rem}.cerkiew-hub-side{display:grid;gap:16px;position:sticky;top:110px;transform:none;padding-right:0;margin-right:0}\n.cerkiew-hub-card{display:flex;align-items:center;justify-content:space-between;min-height:92px;padding:22px 24px;border-radius:16px;background:#245b37;color:#fff!important;text-decoration:none!important;font-size:1.2rem;font-weight:700;box-shadow:0 7px 20px rgba(0,0,0,.13);transition:transform .2s ease,background .2s ease,box-shadow .2s ease}.cerkiew-hub-card:after{content:\"\u2192\";font-size:1.5rem}.cerkiew-hub-card:hover,.cerkiew-hub-card:focus{background:#55a630;color:#fff!important;transform:translateY(-3px);box-shadow:0 11px 25px rgba(0,0,0,.18)}.cerkiew-hub-card.is-current{background:#55a630}.cerkiew-hub-card.is-soon{background:#53665a}.cerkiew-hub-card.is-soon:hover,.cerkiew-hub-card.is-soon:focus{background:#6f8175}.cerkiew-hub-notice{display:none;margin-top:8px;padding:12px 14px;border-radius:10px;background:#eef7ef;color:#1d472c;font-size:.95rem}\n@media(max-width:850px){.cerkiew-hub{grid-template-columns:1fr;width:100%;margin-left:0;margin-right:0}.cerkiew-hub-main{font-size:1.1rem}.cerkiew-hub-side{position:static;grid-template-columns:1fr 1fr}.cerkiew-hub-card{min-height:76px}}@media(max-width:520px){.cerkiew-hub-side{grid-template-columns:1fr}}\n<\/style><div class=\"cerkiew-hub\"><main class=\"cerkiew-hub-main\"><style>\n.cerkiew-story{font-size:1.05rem;line-height:1.78}.cerkiew-story p{margin-bottom:1.15em}.cerkiew-story h2{margin-top:2.1em}\n.cerkiew-photo{margin:2rem auto}.cerkiew-photo img{width:100%;max-height:760px;object-fit:contain;border-radius:14px}\n.cerkiew-rotated{margin:5.5rem auto}.cerkiew-rotated img{transform:rotate(90deg);width:min(72vw,720px);height:auto}\n.sympatycy-gate{position:relative;overflow:hidden;margin:2.5rem 0;padding:38px;border-radius:20px;background:linear-gradient(rgba(19,72,42,.90),rgba(19,72,42,.90)),url('https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/fundacja-podkarpacie-rolnictwo-3-scaled.jpg') center\/cover;color:#fff}\n.sympatycy-gate h2,.sympatycy-gate p{color:#fff}.sympatycy-gate .mailerlite-form{max-width:720px}.sympatycy-gate input[type=email]{background:#fff}\n.sympatycy-return{display:inline-block;margin-top:14px;color:#fff;text-decoration:underline;background:none;border:0;cursor:pointer;padding:0}\n#sympatycy-content[hidden]{display:none!important}.sympatycy-open-note{padding:16px 20px;margin:24px 0;background:#eef7ef;border-left:5px solid #55a630;border-radius:8px}\n@media(max-width:720px){.sympatycy-gate{padding:26px 20px}.cerkiew-rotated{margin:3.5rem auto}.cerkiew-rotated img{width:82vw}}\n<\/style><div class=\"cerkiew-story\"><h2 class=\"wp-block-heading\">Cerkiew \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem<\/h2><h3 class=\"wp-block-heading\">\u015awi\u0105tynia, kt\u00f3ra pami\u0119ta<\/h3><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia zaprasza Pa\u0144stwa do Leszczowatego<\/strong> \u2013 do miejsca, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 jedn\u0105 z wielu niewielkich podkarpackich miejscowo\u015bci. Ale wystarczy zatrzyma\u0107 si\u0119 tutaj na chwil\u0119, aby rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 naprawd\u0119 pasjonuj\u0105ca historia.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jej bohaterk\u0105 jest dawna greckokatolicka cerkiew \u015bw. Paraskewy.<\/strong> Drewniana \u015bwi\u0105tynia, stara dzwonnica, niezwyk\u0142e polichromie, fragmenty dawnego ikonostasu, tajemnicze napisy zapisane cyrylic\u0105, nazwiska ludzi sprzed niemal stu lat, grobowiec rodziny Krai\u0144skich&#8230; Ka\u017cdy z tych element\u00f3w jest kolejnym \u015bladem prowadz\u0105cym nas coraz g\u0142\u0119biej w przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Kim byli ludzie, kt\u00f3rych nazwiska pozostawiono na \u015bcianach cerkwi? Kto j\u0105 zbudowa\u0142? Kto ufundowa\u0142 jej malowid\u0142a? Co sta\u0142o si\u0119 z dawnymi mieszka\u0144cami Leszczowatego i dlaczego obok \u015bwi\u0105tyni znajduje si\u0119 rodzinny grobowiec?<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Spr\u00f3bujmy wsp\u00f3lnie odnale\u017a\u0107 odpowiedzi. <strong>Bo w Leszczowatem historia nie zosta\u0142a zamkni\u0119ta w ksi\u0105\u017ckach. Ona wci\u0105\u017c jest tutaj \u2013 zapisana na \u015bcianach, ikonach, nagrobkach i w drewnie starej cerkwi.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Zapraszamy. Zaczynamy nasz\u0105 opowie\u015b\u0107\u2026<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy jedzie si\u0119 przez Leszczowate, mo\u017cna j\u0105 zauwa\u017cy\u0107 i\u2026 pojecha\u0107 dalej. Drewniana \u015bwi\u0105tynia, charakterystyczna kopu\u0142a, stoj\u0105ca obok dzwonnica, kilka starych nagrobk\u00f3w. \u0141adny obrazek, szczeg\u00f3lnie dla kogo\u015b, kto przemierza Bieszczady i przyzwyczai\u0142 si\u0119 ju\u017c do widoku dawnych cerkwi. Warto jednak w tym miejscu zatrzyma\u0107 samoch\u00f3d, bo to, co wida\u0107 z drogi, jest tylko ok\u0142adk\u0105 znacznie bardziej niezwyk\u0142ej historii.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Najpierw warto obej\u015b\u0107 budynek. Przyjrze\u0107 si\u0119 jego proporcjom, ogromnej kopule osadzonej wysoko nad drewnian\u0105 konstrukcj\u0105, starej dzwonnicy stoj\u0105cej obok. Potem mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 grobowiec. Kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w dalej kolejny stary krzy\u017c. Jeszcze nie wiadomo, co oznaczaj\u0105 i dlaczego znalaz\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie tutaj.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>A p\u00f3\u017aniej trzeba otworzy\u0107 drzwi.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>I wtedy Leszczowate pokazuje swoje drugie oblicze.<\/strong><\/p><figure class=\"wp-block-image size-large cerkiew-photo \"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Wnetrze-cerkwi-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem.jpg\" alt=\"Szeroki widok wn\u0119trza cerkwi i zachowanych polichromii\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Szeroki widok wn\u0119trza cerkwi i zachowanych polichromii<\/figcaption><\/figure><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Wn\u0119trze eksploduje kolorem.<\/strong> Malowid\u0142a zajmuj\u0105 niemal ka\u017cd\u0105 dost\u0119pn\u0105 powierzchni\u0119. \u015awi\u0119ci, Ewangeli\u015bci, sceny biblijne, Maryja, Chrystus, anio\u0142owie, symbole M\u0119ki Pa\u0144skiej, ornamenty, gwiazdy, malowane kolumny i dekoracje maj\u0105ce przypomina\u0107 kamie\u0144 oraz marmur. Gdziekolwiek spojrze\u0107, co\u015b przyci\u0105ga uwag\u0119. Po chwili zaczynaj\u0105 jednak pojawia\u0107 si\u0119 elementy, kt\u00f3re do prostego obrazu \u201estarej bieszczadzkiej cerkwi\u201d przestaj\u0105 pasowa\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na jednej ze \u015bcian widzimy \u015bwi\u0119tych zwi\u0105zanych z pocz\u0105tkami chrze\u015bcija\u0144stwa Rusi. W innym miejscu pojawiaj\u0105 si\u0119 napisy zapisane cyrylic\u0105. Jest krzy\u017c przypominaj\u0105cy o wydarzeniu sprzed ponad tysi\u0105ca lat. A kilka krok\u00f3w dalej \u2013 herb papie\u017ca Piusa XI.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Papie\u017c w greckokatolickiej cerkwi? \u015awi\u0119ci dawnej Rusi obok papieskiego herbu? Do tego grobowiec polskiej rodziny ziemia\u0144skiej przy \u015bwi\u0105tyni miejscowej spo\u0142eczno\u015bci ruskiej, krzy\u017c zwi\u0105zany ze zniesieniem pa\u0144szczyzny, a na \u015bcianach ca\u0142e szeregi nazwisk ludzi, kt\u00f3rych od dawna ju\u017c tutaj nie ma?<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u017celi zaczniemy zadawa\u0107 te pytania, cerkiew \u015bw. Paraskewy przestaje by\u0107 tylko zabytkiem. Zamienia si\u0119 w historyczne \u015bledztwo, w kt\u00f3rym niemal ka\u017cdy przedmiot prowadzi do kolejnego cz\u0142owieka i nast\u0119pnego rozdzia\u0142u historii.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A pocz\u0105tek tej historii znajduje si\u0119 prawie pi\u0119\u0107set lat wcze\u015bniej.<\/p><section id=\"sympatycy-gate\" class=\"sympatycy-gate\"><h2>Do\u0142\u0105cz do sympatyk\u00f3w FRRiDKP i czytaj dalej<\/h2><p>Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci jest dost\u0119pna dla wszystkich. Podaj adres e-mail i zaakceptuj zgod\u0119, aby bezp\u0142atnie odblokowa\u0107 dalsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 oraz otrzymywa\u0107 informacje o projektach, szkoleniach i wydarzeniach Fundacji.<\/p>                <div class=\"ml-embedded\" data-form=\"0JxgBy\"><\/div>\n            \n<\/section><div id=\"sympatycy-content\" hidden><div class=\"sympatycy-open-note\"><strong>Dzi\u0119kujemy za do\u0142\u0105czenie do sympatyk\u00f3w FRRiDKP.<\/strong> Poni\u017cej znajduje si\u0119 dalsza cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci.<\/div><h2 class=\"wp-block-heading\">Pocz\u0105tki Leszczowatego i pierwsze \u015bwi\u0105tynie<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Leszczowate lokowano na prawie wo\u0142oskim w 1540 roku.<\/strong> Pierwsza cerkiew mog\u0142a stan\u0105\u0107 tutaj ju\u017c w XVI wieku. Nie znamy dok\u0142adnie jej wygl\u0105du. Nie zachowa\u0142a si\u0119 fotografia, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby nam zobaczy\u0107 najstarsz\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119. Wiemy jednak, \u017ce miejsce kultu bardzo wcze\u015bnie sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w wsi.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W dawnym Leszczowatem cerkiew by\u0142a czym\u015b znacznie wi\u0119cej ni\u017c budynkiem, do kt\u00f3rego przychodzi\u0142o si\u0119 w niedziel\u0119. Wok\u00f3\u0142 niej obraca\u0142o si\u0119 \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w. Tutaj przynoszono dzieci do chrztu, tutaj m\u0142odzi zawierali ma\u0142\u017ce\u0144stwa, obchodzono najwa\u017cniejsze \u015bwi\u0119ta, proszono o zdrowie i dobre zbiory, a kiedy kto\u015b umiera\u0142, d\u017awi\u0119k dzwonu ni\u00f3s\u0142 t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 po ca\u0142ej dolinie. Cz\u0142owiek rodzi\u0142 si\u0119 w \u015bwiecie wyznaczanym przez cerkiew i bardzo cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie obok niej ko\u0144czy\u0142 swoj\u0105 drog\u0119.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W 1717 roku wzniesiono kolejn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119.<\/strong> Ju\u017c tutaj pojawia si\u0119 pierwsza zagadka. Cz\u0119\u015b\u0107 opracowa\u0144 wi\u0105\u017ce jej powstanie z rodzin\u0105 Krai\u0144skich, ale inne \u017ar\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105, \u017ce Marcin Bonifacy Krai\u0144ski kupi\u0142 Leszczowate dopiero w 1737 roku. Kto wi\u0119c naprawd\u0119 sta\u0142 za budow\u0105 cerkwi z 1717 roku? Tego jeszcze nie wiemy. Pewne jest natomiast, \u017ce od XVIII wieku Krai\u0144scy bardzo mocno zwi\u0105zali swoje losy z Leszczowatem.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki nim historia nabiera charakteru niemal powie\u015bciowego.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">Krai\u0144scy i historia miejscowej spo\u0142eczno\u015bci<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Najciekawsz\u0105 postaci\u0105 rodu by\u0142 bez w\u0105tpienia Edmund Krai\u0144ski, urodzony w 1804 roku.<\/strong> Gdyby\u015bmy znali go wy\u0142\u0105cznie jako w\u0142a\u015bciciela maj\u0105tku w Leszczowatem, zapewne pozosta\u0142by jednym z wielu galicyjskich ziemian. Tymczasem jako m\u0142ody cz\u0142owiek wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w powstaniu listopadowym i zosta\u0142 odznaczony Z\u0142otym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari. Po kl\u0119sce powstania wr\u00f3ci\u0142 do Galicji, zaj\u0105\u0142 si\u0119 maj\u0105tkiem, rolnictwem i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 publiczn\u0105. W czasie Wiosny Lud\u00f3w uczestniczy\u0142 w \u017cyciu parlamentarnym Wiednia, a wiele lat p\u00f3\u017aniej, podczas wizyty cesarza Franciszka J\u00f3zefa I w regionie, znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d przedstawicieli miejscowych w\u0142adz.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Jeszcze ciekawsze od jego kontakt\u00f3w z wielk\u0105 polityk\u0105 s\u0105 jednak relacje ze zwyk\u0142ymi mieszka\u0144cami Leszczowatego. Zachowa\u0142y si\u0119 przekazy, wed\u0142ug kt\u00f3rych podczas dramatycznych wydarze\u0144 1846 roku miejscowi ch\u0142opi mieli by\u0107 gotowi broni\u0107 swojego dziedzica. Po zniesieniu pa\u0144szczyzny Edmund przez wiele lat mia\u0142 pomaga\u0107 mieszka\u0144com jako pisarz gminny. Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce \u017cycie mi\u0119dzy dworem i wsi\u0105 by\u0142o pozbawione konflikt\u00f3w. Pokazuje jednak, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 dawnego Leszczowatego by\u0142a znacznie ciekawsza ni\u017c prosty podzia\u0142 na polskiego ziemianina i ruskiego ch\u0142opa.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u015alad jednego z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 tamtych czas\u00f3w znajduje si\u0119 zreszt\u0105 do dzisiaj niedaleko cerkwi.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>To krzy\u017c zwi\u0105zany ze zniesieniem pa\u0144szczyzny w 1848 roku.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dzisiaj trudno poczu\u0107 emocje, jakie musia\u0142a wywo\u0142a\u0107 ta wiadomo\u015b\u0107. Dla miejscowych ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczyzna nie by\u0142a terminem z podr\u0119cznika historii, ale elementem codziennego \u017cycia, obowi\u0105zkiem pracy na rzecz dworu i symbolem zale\u017cno\u015bci istniej\u0105cej od pokole\u0144. Kiedy w 1848 roku zosta\u0142a zniesiona, w wielu galicyjskich wsiach ustawiano krzy\u017ce maj\u0105ce przypomina\u0107 o tym wydarzeniu.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W Leszczowatem zachowa\u0142 si\u0119 jeszcze bardziej sugestywny przekaz. Wed\u0142ug miejscowej tradycji dokumenty lub ksi\u0119gi, w kt\u00f3rych zapisane by\u0142y powinno\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w wobec dworu, mia\u0142y zosta\u0107 symbolicznie pogrzebane, a nad miejscem ustawiono krzy\u017c. Nie wiemy, czy pod ziemi\u0105 rzeczywi\u015bcie nadal znajduj\u0105 si\u0119 jakie\u015b dokumenty. Ale sama opowie\u015b\u0107 m\u00f3wi bardzo wiele o emocjach ludzi. Nie wystarczy\u0142o im, \u017ce w\u0142adza og\u0142osi\u0142a koniec pa\u0144szczyzny. Chcieli dawny porz\u0105dek pochowa\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy wi\u0119c turysta stoi dzisiaj przed tym niepozornym krzy\u017cem, stoi w miejscu, kt\u00f3re dla ludzi \u017cyj\u0105cych tutaj w po\u0142owie XIX wieku symbolizowa\u0142o pocz\u0105tek zupe\u0142nie nowego \u017cycia.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Zaledwie trzyna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, w 1861 roku, obok \u00f3wczesnej cerkwi pojawi\u0142a si\u0119 kolejna budowla. Z inicjatywy Edmunda Krai\u0144skiego powsta\u0142a drewniana kaplica grobowa rodziny Krai\u0144skich. Polski ziemianin zdecydowa\u0142 wi\u0119c, \u017ce miejsce poch\u00f3wku jego bliskich b\u0119dzie zwi\u0105zane z greckokatolick\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 miejscowej spo\u0142eczno\u015bci. Ten jeden szczeg\u00f3\u0142 pokazuje, jak trudno opisywa\u0107 dawne Leszczowate za pomoc\u0105 prostych podzia\u0142\u00f3w narodowych i religijnych.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Edmund Krai\u0144ski zmar\u0142 w Leszczowatem we wrze\u015bniu 1887 roku. Przy cerkwi do dzisiaj znajduje si\u0119 grobowiec Krai\u0144skich i, jak wiele rzeczy w tym miejscu, r\u00f3wnie\u017c on pozostawia kilka zagadek.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Wewn\u0105trz mia\u0142y znajdowa\u0107 si\u0119 trzy trumny. Jedn\u0105 wi\u0105\u017cemy z Edmundem. Kto spoczywa\u0142 w pozosta\u0142ych? Tego nie uda\u0142o si\u0119 jeszcze pewnie ustali\u0107. Nie mo\u017cna po prostu przyj\u0105\u0107, \u017ce by\u0142a to jego \u017cona i syn, poniewa\u017c miejsca ich \u015bmierci prowadz\u0105 nas gdzie indziej. Nawet data \u015bmierci Edmunda pozostawia niewielk\u0105 tajemnic\u0119: \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne wskazuj\u0105 rok 1887, podczas gdy na obecnej tablicy pojawia si\u0119 1888. Czy kto\u015b pomyli\u0142 cyfr\u0119 podczas p\u00f3\u017aniejszego odnawiania grobowca? A mo\u017ce historia jest bardziej skomplikowana? Odpowied\u017a mo\u017ce jeszcze czeka\u0107 w kt\u00f3rym\u015b z archiw\u00f3w.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem Leszczowate ros\u0142o.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">\u015awi\u0105tynia, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105damy dzisiaj<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W 1921 roku we wsi znajdowa\u0142y si\u0119 133 domy i mieszka\u0142o 871 os\u00f3b, z czego a\u017c 803 by\u0142o grekokatolikami.<\/strong> W nast\u0119pnych latach liczba wiernych przekroczy\u0142a tysi\u0105c. Obok grekokatolik\u00f3w \u017cyli tutaj rzymscy katolicy i \u017bydzi. By\u0142a szko\u0142a, plebania, dw\u00f3r, gospodarstwa i warsztaty.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dzisiejszy krajobraz mo\u017ce by\u0107 pod tym wzgl\u0119dem bardzo myl\u0105cy. Przedwojenne Leszczowate nie by\u0142o cich\u0105 osad\u0105 zagubion\u0105 w\u015br\u00f3d wzg\u00f3rz. By\u0142o \u017cyw\u0105 wsi\u0105 pe\u0142n\u0105 ludzi. Na drogach biega\u0142y dzieci, z p\u00f3l wraca\u0142y wozy, w gospodarstwach pracowa\u0142y ca\u0142e rodziny, ludzie spotykali si\u0119 przy cerkwi, jechali na targ, zawierali ma\u0142\u017ce\u0144stwa, k\u0142\u00f3cili si\u0119 o ziemi\u0119, martwili pogod\u0105 i planowali przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u017byli tutaj tak, jakby ten \u015bwiat mia\u0142 istnie\u0107 zawsze.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W\u0142a\u015bnie dla nich w 1922 roku powsta\u0142a \u015bwi\u0105tynia, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105damy dzisiaj.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Do jej budowy sprowadzono cie\u015bli z Ceniawy w \u00f3wczesnym powiecie doli\u0144skim, z teren\u00f3w le\u017c\u0105cych obecnie w Ukrainie. Byli to ludzie znaj\u0105cy tradycj\u0119 drewnianego budownictwa cerkiewnego i stworzyli \u015bwi\u0105tyni\u0119 wyra\u017anie r\u00f3\u017cni\u0105c\u0105 si\u0119 od wielu prostszych budowli regionu.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na planie krzy\u017ca wyros\u0142a drewniana konstrukcja, nad kt\u00f3r\u0105 dominuje wysoki o\u015bmioboczny tambur i wielka kopu\u0142a. Architektura nawi\u0105zywa\u0142a do ukrai\u0144skiego historyzmu i poszukiwa\u0144 stylu narodowego, \u0142\u0105cz\u0105cego nowoczesne ambicje z tradycj\u0105 wschodniego chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Musia\u0142a robi\u0107 ogromne wra\u017cenie. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce wyros\u0142a po\u015br\u00f3d \u015bwiata drewnianych dom\u00f3w, p\u00f3l i wiejskich dr\u00f3g. Ponad zabudowaniami nagle pojawi\u0142a si\u0119 pot\u0119\u017cna kopu\u0142a widoczna z daleka.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Buduj\u0105c nowe, mieszka\u0144cy nie wyrzucili jednak starego. Z wcze\u015bniejszej cerkwi przeniesiono fragmenty XVIII-wiecznego ikonostasu, o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny z cyborium, o\u0142tarze boczne, ikony oraz carskie i diako\u0144skie wrota. Niekt\u00f3re zachowane przedmioty s\u0105 jeszcze starsze od samej \u015bwi\u0105tyni. W\u015br\u00f3d nich wymienia si\u0119 ikon\u0119 Ukrzy\u017cowania \u2013 Pasji \u2013 z drugiej po\u0142owy XVII wieku, Chrystusa Nauczaj\u0105cego w XVIII-wiecznej ramie, przedstawienia \u015bw. Miko\u0142aja oraz Matki Bo\u017cej z Dzieci\u0105tkiem.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Cerkiew z 1922 roku sta\u0142a si\u0119 wi\u0119c czym\u015b w rodzaju wielkiej drewnianej skrzyni pami\u0119ci, do kt\u00f3rej mieszka\u0144cy przenie\u015bli przedmioty nale\u017c\u0105ce jeszcze do \u015bwiata ich rodzic\u00f3w, dziadk\u00f3w i pradziadk\u00f3w.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Nie znamy dot\u0105d nazwisk cie\u015bli z Ceniawy. Nie uda\u0142o si\u0119 te\u017c ostatecznie rozstrzygn\u0105\u0107, kt\u00f3ry duchowny prowadzi\u0142 parafi\u0119 dok\u0142adnie w chwili budowy. Mamy jednak bardzo mocny trop.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W 1911 roku prezent\u0119 na parafi\u0119 Leszczowate otrzyma\u0142 ks. Dymitr Michalczuk. M\u00f3g\u0142 wi\u0119c by\u0107 duchownym zwi\u0105zanym z przygotowaniem lub sam\u0105 budow\u0105 nowej cerkwi. W archiwum zachowa\u0142 si\u0119 dodatkowo \u201eWykaz s\u0142u\u017cb bo\u017cych w parafii Leszczowate za 1921 rok\u201d, sporz\u0105dzony w 1922 roku. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie ten dokument pozwoli kiedy\u015b rozwi\u0105za\u0107 zagadk\u0119.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W 1924 roku parafi\u0119 obj\u0105\u0142 ks. J\u00f3zef Dorocki. Nie by\u0142 wi\u0119c duchownym rozpoczynaj\u0105cym budow\u0119, ale nale\u017ca\u0142 do pierwszych gospodarzy nowej \u015bwi\u0105tyni.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na pocz\u0105tku lat trzydziestych pojawia si\u0119 nast\u0119pne nazwisko: ks. Stefan Konkolowski. W 1932 roku by\u0142 ju\u017c administratorem parafii. W tym samym czasie patronem pozostawa\u0142 Edmund Krai\u0144ski z Perespy, wnuk s\u0142ynnego Edmunda Krai\u0144skiego. Prawie dwie\u015bcie lat po pojawieniu si\u0119 Krai\u0144skich w Leszczowatem nazwisko rodziny nadal pozostawa\u0142o zwi\u0105zane z miejscow\u0105 cerkwi\u0105.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b, co ca\u0142kowicie odmieni\u0142o jej wn\u0119trze.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">Lato 1937 roku \u2013 ludzie zapisani na \u015bcianach<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Latem 1937 roku rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wielkie malowanie.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I tym razem nie musimy zgadywa\u0107, kto za nim sta\u0142.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Ludzie, kt\u00f3rzy je przeprowadzili, zostawili nam wiadomo\u015b\u0107 na \u015bcianie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwsza tablica zaczyna si\u0119 s\u0142owami:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u201e\u041c\u0430\u043b\u044c\u043e\u0432\u0430\u043d\u043d\u044f \u0441\u0435\u0457 \u0446\u0435\u0440\u043a\u0432\u0438 \u0434\u043e\u043a\u043e\u043d\u0430\u043d\u043e \u0444\u043e\u043d\u0434\u0430\u043c\u0438 \u0441\u043a\u0430\u0440\u0431\u043e\u043d\u0438 \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432\u043d\u043e\u0457 \u0456 \u0436\u0435\u0440\u0442\u0432\u0430\u043c\u0438 \u0441\u043b\u0456\u0434\u0443\u044e\u0447\u0438\u0445 \u0434\u043e\u0431\u0440\u043e\u0434\u0456\u0442\u0435\u043b\u0456\u0432\u2026\u201d<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">czyli:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u201eMalowanie tej cerkwi uko\u0144czono ze \u015brodk\u00f3w skarbony cerkiewnej oraz dzi\u0119ki ofiarom nast\u0119puj\u0105cych dobroczy\u0144c\u00f3w\u2026\u201d<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A potem nast\u0119puje co\u015b niezwyk\u0142ego.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Prawdziwa lista ludzi, kt\u00f3rzy prawie dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu si\u0119gn\u0119li do w\u0142asnych kieszeni, aby pom\u00f3c pomalowa\u0107 swoj\u0105 cerkiew.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na \u015bcianie zapisano mi\u0119dzy innymi \u0413\u0443\u0440\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0415\u0432\u0441\u0442. \u2013 Eustachego Gurskiego, \u041a\u0430\u043f\u0443\u0441\u0442\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0412\u0430\u0441. \u2013 Wasyla, czyli Bazylego Kapusty\u0144skiego, \u043e. \u0421\u0442. \u041a\u043e\u043d\u043a\u043e\u043b\u044c\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u2013 o. Stefana Konkolowskiego, \u0412\u043e\u043b\u044f\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0414\u0430\u043d\u044c\u043a\u043e \u2013 Da\u0144k\u0119 Wola\u0144skiego, \u041c\u0430\u0433\u0430\u0447 \u0415\u0432\u0441\u0442\u0430\u0445\u0456\u0439 \u2013 Eustachego Magacza, \u041a\u0440\u0443\u0442\u0435\u0439 \u0406\u0432\u0430\u043d \u2013 Iwana, czyli Jana Kruteja, \u041a\u0430\u0432\u0447\u0430\u043a \u041c\u0438\u0445. \u2013 Mychaj\u0142a, czyli Micha\u0142a Kawczaka, \u0422\u043e\u043c\u043a\u0456\u0432 \u0410\u0442\u0430\u043d\u0430\u0437\u0456\u0439 \u2013 Atanazego Tomkiwa, \u041c\u0435\u043b\u044c\u043d\u0438\u0447\u0443\u043a \u0412\u0430\u0441. \u2013 Wasyla, czyli Bazylego Melnyczuka, \u041a\u0443\u0437\u044c\u043c\u0456\u043d\u044c\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0424\u0435\u043b. \u2013 Feliksa Ku\u017ami\u0144skiego, kolejnego \u041a\u0430\u0432\u0447\u0430\u043a \u041c\u0438\u0445. \u2013 Mychaj\u0142a Kawczaka, \u0428\u0438\u043c\u043e\u043d\u044f\u043a \u0412\u0430\u0441\u0438\u043b\u044c \u2013 Wasyla Szymoniaka, \u0414\u043e\u0431\u0440\u043e\u0432\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0412\u0430\u0441\u0438\u043b. \u2013 Wasyla Dobrowolskiego, a nast\u0119pnie ca\u0142\u0105 grup\u0119 Tomkiw\u00f3w: \u0422\u043e\u043c\u043a\u0456\u0432 \u0421\u0442\u0435\u0444\u0430\u043d \u2013 Stefana, \u0422\u043e\u043c\u043a\u0456\u0432 \u0415\u0432\u0441\u0442\u0430\u0445\u0456\u0439 \u2013 Eustachego, \u0422\u043e\u043c\u043a\u0456\u0432 \u041b\u0435\u0448\u043a\u043e \u2013 Leszka i \u0422\u043e\u043c\u043a\u0456\u0432 \u0406\u0432\u0430\u043d \u2013 Iwana, czyli Jana Tomkiwa. List\u0119 dope\u0142niaj\u0105 \u0414\u043e\u0431\u0440\u043e\u0432\u043e\u043b\u044c\u0441\u044c\u043a\u0438\u0439 \u0406\u0432. \u2013 Iwan, czyli Jan Dobrowolski oraz \u041f\u0430\u043d\u044c\u043a\u0456\u0432 \u0421\u0430\u0432\u0430 \u2013 Sawa Pa\u0144kiw.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Przy niekt\u00f3rych nazwiskach znajduj\u0105 si\u0119 dodatkowe okre\u015blenia lub przydomki. Dw\u00f3ch Micha\u0142\u00f3w Kawczak\u00f3w trzeba by\u0142o rozr\u00f3\u017cni\u0107, bo dla mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o oczywiste, \u017ce samo imi\u0119 i nazwisko nie wystarczy. I w\u0142a\u015bnie takie drobiazgi sprawiaj\u0105, \u017ce napis zaczyna \u017cy\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Szczeg\u00f3lnie intryguj\u0105 Tomkiwowie: Atanazy, Stefan, Eustachy, Leszko i Iwan. Pi\u0119ciu ludzi o tym samym nazwisku. Czy byli bra\u0107mi? Kuzynami? Ojcem i synami? Czy ich gospodarstwa sta\u0142y obok siebie? Czy razem zdecydowali, \u017ce rodzina do\u0142o\u017cy si\u0119 do malowania cerkwi?<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Tego jeszcze nie wiemy. Ale odpowied\u017a mo\u017ce istnie\u0107 w ksi\u0119gach metrykalnych.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Druga tablica jest jeszcze ciekawsza, poniewa\u017c pokazuje nam ludzi, kt\u00f3rzy przedsi\u0119wzi\u0119cie organizowali.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Czytamy na niej:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u201e\u0421\u044f \u0446\u0435\u0440\u043a\u043e\u0432 \u0440\u043e\u0437\u043c\u0430\u043b\u044c\u043e\u0432\u0430\u043d\u0430 \u0437\u0430 \u0412\u0441\u0447. \u043e. \u043f\u0430\u0440\u043e\u0445\u0430 \u0421\u0442. \u041a\u043e\u043d\u043a\u043e\u043b\u044c\u043e\u0432\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e, \u043b\u0456\u0442\u043e\u043c 1937, \u043f\u0440\u0438 \u0441\u043f\u0456\u0432\u043f\u0440\u0430\u0446\u0456 \u043a\u043e\u043c\u0456\u0442\u0435\u0442\u043e\u0432\u0438\u0445\u2026\u201d<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">czyli:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u201eCerkiew ta zosta\u0142a wymalowana za czas\u00f3w wielebnego ojca proboszcza Stefana Konkolowskiego, latem 1937 roku, przy wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142onk\u00f3w komitetu\u2026\u201d<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A dalej ponownie pojawiaj\u0105 si\u0119 nazwiska: \u0413\u0443\u0440\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0415\u0432\u0441\u0442. \u2013 Eustachego Gurskiego, \u041f\u0430\u0448\u043a\u0435\u0432\u0438\u0447\u0430 \u041b\u0443\u043a\u0438 \u2013 \u0141ukasza Paszkewycza, \u041a\u0440\u0443\u0442\u0435\u044f \u0406\u0432. \u2013 Iwana Kruteja, \u0412\u043e\u043b\u044f\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0433\u043e \u0406\u0432. \u2013 Iwana Wola\u0144skiego, \u0421\u0442\u0435\u0444\u0430\u043d\u043e\u0432\u0430 \u0420\u043e\u043c. \u2013 Romana Stefanowa, \u0428\u0438\u043c\u043e\u043d\u044f\u043a\u0430 \u0412\u0430\u0441. \u2013 Wasyla Szymoniaka, \u0422\u0438\u0440\u043a\u0430\u043b\u0438 \u0422\u0438\u043c. \u2013 Tymoteusza Tyrka\u0142y oraz \u0406\u0432\u0430\u043d\u0438\u0446\u0430 \u041c\u0438\u0445. \u2013 Mychaj\u0142a Iwanycy.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I nagle mo\u017cemy niemal zobaczy\u0107, jak wygl\u0105da\u0142y przygotowania.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Proboszcz Stefan Konkolowski spotyka si\u0119 z komitetem. Trzeba znale\u017a\u0107 pieni\u0105dze, wykonawc\u00f3w, kupi\u0107 materia\u0142y, przygotowa\u0107 rusztowania. Gurski, Krutej i Szymoniak nie tylko dzia\u0142aj\u0105 w komitecie, ale znajdujemy ich r\u00f3wnie\u017c na li\u015bcie dobroczy\u0144c\u00f3w. Organizuj\u0105 wi\u0119c przedsi\u0119wzi\u0119cie i jednocze\u015bnie sami je finansuj\u0105.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3\u017aniej do cerkwi wchodz\u0105 malarze.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Ich nazwiska tak\u017ce zosta\u0142y zapisane na \u015bcianie:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u201e\u0430\u0440\u0442. \u043c\u0430\u043b. \u0412. \u0412\u043e\u043b\u043e\u0448\u0438\u043d\u0441\u044c\u043a\u0438\u043c, \u041d. \u0416\u043e\u0432\u043d\u0456\u0440\u043e\u043c \u0456 \u0443\u0447\u043d\u0435\u043c \u0410. \u0411\u043e\u0440\u0435\u0439\u043a\u043e\u043c\u201d<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">czyli polichromi\u0119 wykonywali artysta malarz W. Wo\u0142oszy\u0144ski, N. \u017bownir oraz ucze\u0144 A. Borejko.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I teraz mo\u017cna spr\u00f3bowa\u0107 zobaczy\u0107 lato 1937 roku.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Wn\u0119trze cerkwi wype\u0142niaj\u0105 rusztowania. Wo\u0142oszy\u0144ski i \u017bownir pracuj\u0105 kilka metr\u00f3w nad ziemi\u0105, m\u0142ody Borejko pomaga im przy kolejnych fragmentach. Dzie\u0144 po dniu surowe drewno znika pod farb\u0105. Powstaj\u0105 malowane kolumny, ornamenty, gwiazdy, sceny biblijne, anio\u0142owie i \u015bwi\u0119ci. Pod rusztowaniami przechodz\u0105 Konkolowski, Gurski, Krutej i pozostali cz\u0142onkowie komitetu. Przychodz\u0105 mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy wp\u0142acili pieni\u0105dze. Kto\u015b zapewne chwali kolory, kto\u015b zastanawia si\u0119, ile jeszcze trzeba b\u0119dzie zap\u0142aci\u0107, kto\u015b przyprowadza dziecko, \u017ceby zobaczy\u0142o w\u0142a\u015bnie uko\u0144czony obraz.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">To nie jest ju\u017c historia \u201epolichromii z 1937 roku\u201d. To historia ludzi, kt\u00f3rzy j\u0105 stworzyli.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A kiedy rusztowania wreszcie znikn\u0119\u0142y, mieszka\u0144cy Leszczowatego zobaczyli wn\u0119trze niemal ca\u0142kowicie odmienione.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na \u015bcianach rozgrywa\u0142y si\u0119 sceny z \u017cycia Chrystusa. Pojawi\u0142a si\u0119 Maryja, Aposto\u0142owie, Ewangeli\u015bci, anio\u0142owie i \u015bwi\u0119ci. \u015aw. Piotr trzyma klucze, \u015bw. Pawe\u0142 miecz. Dekoracyjne pasy i ornamenty prowadz\u0105 wzrok coraz wy\u017cej, ku centralnym partiom \u015bwi\u0105tyni.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Szczeg\u00f3lne miejsce zajmuj\u0105 postacie zwi\u0105zane z tradycj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa dawnej Rusi, mi\u0119dzy innymi \u015bw. W\u0142odzimierz i \u015bw. Olga. Ich obecno\u015b\u0107 nie jest przypadkowa.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Zaledwie rok p\u00f3\u017aniej, w 1938 roku, obchodzono 950. rocznic\u0119 chrztu Rusi Kijowskiej. W cerkwi zachowa\u0142 si\u0119 fragment krzy\u017ca zwi\u0105zany z datami 988\u20131938. Rok 988 uznawano za pocz\u0105tek chrze\u015bcija\u0144skiej historii Rusi, a dla grekokatolickich mieszka\u0144c\u00f3w Leszczowatego nie by\u0142a to abstrakcyjna data z podr\u0119cznika. By\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 odpowiedzi na pytanie, sk\u0105d pochodzi ich tradycja.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Kilka metr\u00f3w dalej znajduje si\u0119 jednak co\u015b, co mo\u017ce zaskoczy\u0107 turyst\u0119 jeszcze bardziej.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Herb papie\u017ca Piusa XI.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Papieska tiara i skrzy\u017cowane klucze po\u015br\u00f3d wschodniej ikonografii, cyrylickich napis\u00f3w i \u015bwi\u0119tych zwi\u0105zanych z Rusi\u0105.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Nie ma tutaj sprzeczno\u015bci. Jest klucz do zrozumienia miejscowej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Mieszka\u0144cy byli grekokatolikami. Modlili si\u0119 wed\u0142ug tradycji wschodniej, zachowywali bizantyjsk\u0105 liturgi\u0119 i w\u0142asn\u0105 ikonografi\u0119, ale pozostawali w jedno\u015bci z Ko\u015bcio\u0142em katolickim i papie\u017cem. Kiedy powstawa\u0142a polichromia, papie\u017cem by\u0142 Pius XI.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W jednym drewnianym wn\u0119trzu spotka\u0142y si\u0119 wi\u0119c Bizancjum, Kij\u00f3w i Rzym.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A potem wzrok mo\u017ce pow\u0119drowa\u0107 jeszcze wy\u017cej, w stron\u0119 ch\u00f3ru.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Tam znajduje si\u0119 kolejna wiadomo\u015b\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Nad ch\u00f3rem zachowa\u0142 si\u0119 jeszcze jeden niezwykle interesuj\u0105cy \u015blad dawnego \u017cycia cerkwi \u2013 napis modlitewny zapisany cyrylic\u0105:<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">\u201e\u0413\u043e\u0441\u043f\u043e\u0434\u0438, \u0441\u043e\u0445\u0440\u0430\u043d\u0438 \u0438\u0445 \u043d\u0430 \u043c\u043d\u043e\u0433\u0430\u044f \u043b\u0456\u0442\u0430.\u201d<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Po polsku: \u201ePanie, zachowaj ich na d\u0142ugie lata\u201d, albo szerzej, zgodnie z sensem tej formu\u0142y: \u201ePanie, strze\u017c ich i obdarz ich d\u0142ugim \u017cyciem\u201d.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">S\u0142owa te nie s\u0105 przypadkowym napisem ani sentencj\u0105 stworzon\u0105 specjalnie dla cerkwi w Leszczowatem. Nawi\u0105zuj\u0105 do bardzo starej tradycji mnogolecia \u2013 \u201eMnogaja leta\u201d, obecnej w chrze\u015bcija\u0144stwie wschodnim. Jest to uroczysta modlitwa i \u017cyczenie d\u0142ugiego, spokojnego \u017cycia, zdrowia, zbawienia oraz Bo\u017cej opieki. Formu\u0142\u0119 t\u0119 \u015bpiewano mi\u0119dzy innymi za duchownych, wiernych i dobroczy\u0144c\u00f3w \u015bwi\u0105tyni, a w tekstach liturgicznych spotykamy zako\u0144czenie: \u201e\u0413\u043e\u0441\u043f\u043e\u0434\u0438, \u0441\u043e\u0445\u0440\u0430\u043d\u0438 \u0438\u0445 \u043d\u0430 \u043c\u043d\u043e\u0433\u0430\u044f \u043b\u0435\u0442\u0430\u201d \u2013 \u201ePanie, zachowaj ich na d\u0142ugie lata\u201d.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W Leszczowatem nabiera to szczeg\u00f3lnego znaczenia. Nie ogl\u0105damy bowiem tylko dekoracyjnego napisu sprzed dziesi\u0119cioleci, lecz fragment dawnej modlitwy, kt\u00f3r\u0105 mieszka\u0144cy tej miejscowo\u015bci znali i s\u0142yszeli podczas nabo\u017ce\u0144stw. To jeszcze jeden element \u0142\u0105cz\u0105cy zachowane wn\u0119trze z lud\u017ami, kt\u00f3rzy przed wojn\u0105 tworzyli tutejsz\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 greckokatolick\u0105.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I dopiero kiedy poznamy dalsz\u0105 histori\u0119 Leszczowatego, ten napis nabiera niemal przejmuj\u0105cego znaczenia.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">Wojna, wysiedlenia i przerwana ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\">Bo w 1938 roku wszystko jeszcze \u017cy\u0142o. Parafia wraz z Wol\u0105 Ma\u0107kow\u0105 liczy\u0142a oko\u0142o 1158 wiernych. Dzwony wzywa\u0142y ludzi na nabo\u017ce\u0144stwa, polichromia mia\u0142a zaledwie rok, a na \u015bcianach widnia\u0142y nazwiska dobroczy\u0144c\u00f3w. Tomkiwowie, Kawczakowie, Dobrowolscy, Gurski, Krutej, Szymoniak i pozostali przychodzili do cerkwi, kt\u00f3r\u0105 sami pomagali upi\u0119kszy\u0107, a nad ich g\u0142owami znajdowa\u0142a si\u0119 modlitwa o ochron\u0119 i d\u0142ugie lata.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nikt z nich nie wiedzia\u0142, jak niewiele czasu pozosta\u0142o dawnemu Leszczowatemu.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rok p\u00f3\u017aniej wybuch\u0142a wojna.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Wed\u0142ug jednego z zestawie\u0144 w 1939 roku wie\u015b liczy\u0142a oko\u0142o 1240 mieszka\u0144c\u00f3w: oko\u0142o 1130 Ukrai\u0144c\u00f3w, 80 Polak\u00f3w i 30 \u017byd\u00f3w. Okre\u015blenia narodowo\u015bci na tym pograniczu nie zawsze s\u0105 proste, a poj\u0119cia \u201eRusin\u201d i \u201eUkrainiec\u201d w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach bywaj\u0105 u\u017cywane odmiennie. Pewne jest jednak, \u017ce zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w stanowili grekokatolicy, a obok nich od pokole\u0144 \u017cyli rzymscy katolicy i \u017bydzi.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Wojna zacz\u0119\u0142a rozrywa\u0107 \u015bwiat budowany tutaj przez stulecia.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Zmienia\u0142y si\u0119 w\u0142adze, granice i wojska. Pojawi\u0142a si\u0119 przemoc i \u015bmier\u0107. Tragiczny los spotka\u0142 r\u00f3wnie\u017c ks. Stefana Konkolowskiego, kt\u00f3rego nazwisko widzimy dzisiaj na obu tablicach. Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry latem 1937 roku chodzi\u0142 pomi\u0119dzy rusztowaniami, organizowa\u0142 malowanie i sam znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d dobroczy\u0144c\u00f3w. Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 ukrai\u0144skich zgin\u0105\u0142 6 marca 1945 roku w Skopowie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3\u017aniej przysz\u0142y wysiedlenia.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>W latach 1945\u20131946 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w przesiedlono do Ukrai\u0144skiej SRR.<\/strong> <strong>W 1947 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Akcja \u201eWis\u0142a\u201d.<\/strong> Kolejne rodziny musia\u0142y opuszcza\u0107 Leszczowate. W jednym z zestawie\u0144 pojawia si\u0119 liczba 243 os\u00f3b wysiedlonych st\u0105d w ramach tej operacji. Inni wyjechali wcze\u015bniej. Nieliczne rodziny mog\u0142y pozosta\u0107 mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki zatrudnieniu zwi\u0105zanemu z przemys\u0142em naftowym w okolicy Ropienki.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W ci\u0105gu kilku lat miejscowo\u015b\u0107 straci\u0142a znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra mieszka\u0142a tutaj od pokole\u0144.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I w\u0142a\u015bnie w tym momencie warto ponownie wej\u015b\u0107 my\u015blami do cerkwi.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Budynek mia\u0142 niewiele ponad dwadzie\u015bcia lat, a polichromia zaledwie dziesi\u0119\u0107. Na \u015bcianach nadal widnia\u0142y nazwiska ludzi, kt\u00f3rzy za ni\u0105 zap\u0142acili: Gurski, Kapusty\u0144ski, Konkolowski, Wola\u0144ski, Magacz, Krutej, Kawczak, Tomkiw, Melnyczuk, Ku\u017ami\u0144ski, Szymoniak, Dobrowolski i Pa\u0144kiw. Obok pozostawa\u0142y nazwiska cz\u0142onk\u00f3w komitetu: Paszkewycz, Stefanow, Tyrka\u0142o, Iwanyca i pozostali. W innym miejscu nadal mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 nazwiska Wo\u0142oszy\u0144skiego, \u017bownira i Borejki, a nad ch\u00f3rem wci\u0105\u017c pozostawa\u0142a modlitwa prosz\u0105ca o ochron\u0119 i d\u0142ugie lata.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tylko wielu ludzi, dla kt\u00f3rych zosta\u0142a napisana, ju\u017c tutaj nie by\u0142o.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">W tym samym burzliwym okresie z krajobrazu Leszczowatego znikn\u0119\u0142y zabudowania dawnej plebanii, nie przetrwa\u0142 r\u00f3wnie\u017c dw\u00f3r. Rozproszy\u0142y si\u0119 rodziny, kt\u00f3re przez pokolenia tworzy\u0142y miejscow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 zaczyna\u0142a nowe \u017cycie setki kilometr\u00f3w od rodzinnej wsi.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">Nowe \u017cycie dawnej cerkwi<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u015awi\u0105tynia jednak ocala\u0142a i z czasem rozpocz\u0119\u0142a kolejne \u017cycie.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dawna cerkiew greckokatolicka zacz\u0119\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 wiernym obrz\u0105dku rzymskokatolickiego. Dzisiaj jest ko\u015bcio\u0142em filialnym pw. \u015bw. Paraskewii. Zmieni\u0142a si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 i liturgia, ale nie usuni\u0119to ca\u0142ej wcze\u015bniejszej historii. Pozosta\u0142a polichromia, stare ikony, elementy ikonostasu, cyrylickie napisy, \u015bwi\u0119ci dawnej Rusi, papieski herb oraz tablice z nazwiskami ludzi, kt\u00f3rzy w 1937 roku tworzyli to wn\u0119trze.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I w\u0142a\u015bnie dlatego dzisiejsza \u015bwi\u0105tynia jest tak niezwyk\u0142a. Nie jest ju\u017c funkcjonuj\u0105c\u0105 cerkwi\u0105 greckokatolick\u0105, ale historycznie nigdy nie przesta\u0142a ni\u0105 by\u0107. Jest rzymskokatolickim ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie przechowuje pami\u0119\u0107 wcze\u015bniejszej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy wychodzimy na zewn\u0105trz, historia wcale si\u0119 nie ko\u0144czy.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">Dzwonnica i pytania, kt\u00f3re wci\u0105\u017c czekaj\u0105 na odpowied\u017a<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\">Obok stoi dzwonnica starsza od obecnej \u015bwi\u0105tyni. Jej dok\u0142adne datowanie pozostaje niejednoznaczne. Wewn\u0105trz znajduj\u0105 si\u0119 trzy dzwony, a jeden z lokalnych przekaz\u00f3w przypisuje najstarszemu pochodzenie si\u0119gaj\u0105ce nawet XVI wieku. Informacj\u0119 trzeba jeszcze zweryfikowa\u0107 na podstawie samego dzwonu i dokumentacji konserwatorskiej, ale je\u015bli oka\u017ce si\u0119 prawdziwa, b\u0119dzie to jeden z najstarszych materialnych \u015bwiadk\u00f3w historii Leszczowatego.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I wtedy mo\u017cna pozwoli\u0107 sobie na jedno wyobra\u017cenie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u017celi ten dzwon rzeczywi\u015bcie jest tak stary, jego g\u0142os s\u0142yszeli ludzie, kt\u00f3rzy nie mogli nawet wiedzie\u0107, \u017ce kiedy\u015b stanie tutaj obecna cerkiew. S\u0142ysza\u0142 go by\u0107 mo\u017ce Edmund Krai\u0144ski. Mogli s\u0142ysze\u0107 go mieszka\u0144cy \u015bwi\u0119tuj\u0105cy zniesienie pa\u0144szczyzny. Ich dzieci chodzi\u0142y przy jego d\u017awi\u0119ku do starej cerkwi, a wnuki w 1922 roku zobaczy\u0142y now\u0105. P\u00f3\u017aniej s\u0142yszeli go Gurski, Krutej, Szymoniak, Tomkiwowie, Kawczakowie i inni fundatorzy, kiedy w 1937 roku ich cerkiew zmienia\u0142a si\u0119 pod p\u0119dzlami Wo\u0142oszy\u0144skiego i \u017bownira.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A p\u00f3\u017aniej ten sam d\u017awi\u0119k m\u00f3g\u0142 towarzyszy\u0107 ludziom, kt\u00f3rzy opuszczali Leszczowate.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u017celi dzwon rzeczywi\u015bcie pami\u0119ta tak odleg\u0142e czasy, jego metal mo\u017ce pami\u0119ta\u0107 wi\u0119cej ni\u017c niejeden dokument.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I nadal pozostaj\u0105 pytania.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Nie znamy nazwisk cie\u015bli z Ceniawy, kt\u00f3rzy postawili cerkiew w 1922 roku. Nie mamy ca\u0142kowitej pewno\u015bci, kto by\u0142 wtedy proboszczem. Nie wiemy, kto poza Edmundem Krai\u0144skim spoczywa\u0142 w pozosta\u0142ych trumnach rodzinnego grobowca. Nie rozwi\u0105zali\u015bmy zagadki daty 1887 i 1888. Warto odnale\u017a\u0107 w metrykach wszystkich ludzi zapisanych na tablicach z 1937 roku i sprawdzi\u0107, czy Tomkiwowie rzeczywi\u015bcie tworzyli jedn\u0105 rodzin\u0119. Nie znale\u017ali\u015bmy te\u017c pewnej fotografii cerkwi poprzedzaj\u0105cej obecn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>I w\u0142a\u015bnie to sprawia, \u017ce Leszczowate jest tak fascynuj\u0105ce. Ta historia nadal nie jest zamkni\u0119ta.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">By\u0107 mo\u017ce gdzie\u015b w Polsce albo Ukrainie \u017cyj\u0105 potomkowie ludzi, kt\u00f3rych nazwiska zapisano na \u015bcianie. By\u0107 mo\u017ce w starym rodzinnym albumie le\u017cy fotografia wesela przed cerkwi\u0105. Mo\u017ce istnieje zdj\u0119cie z budowy w 1922 roku. Mo\u017ce kto\u015b sfotografowa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w w dniu po\u015bwi\u0119cenia \u015bwi\u0105tyni. Mo\u017ce zachowa\u0142a si\u0119 fotografia Dymitra Michalczuka. A mo\u017ce gdzie\u015b w szufladzie le\u017cy zdj\u0119cie jednego z Tomkiw\u00f3w, Kawczak\u00f3w albo Gurskiego.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cdy taki dokument mo\u017ce dopisa\u0107 kolejne zdanie.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego warto przyjecha\u0107 do Leszczowatego<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego do Leszczowatego warto przyjecha\u0107 nie po to, \u017ceby \u201ezaliczy\u0107 kolejn\u0105 cerkiew\u201d.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Najpierw trzeba zobaczy\u0107 jej sylwetk\u0119. Pot\u0119\u017cn\u0105 kopu\u0142\u0119 na o\u015bmiobocznym tamburze. Star\u0105 dzwonnic\u0119. Potem odnale\u017a\u0107 grobowiec Krai\u0144skich i pomy\u015ble\u0107 o powsta\u0144cu listopadowym, kt\u00f3ry po wielkich wydarzeniach politycznych wr\u00f3ci\u0142 w\u0142a\u015bnie tutaj.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeba odnale\u017a\u0107 krzy\u017c z 1848 roku i wyobrazi\u0107 sobie mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli symbolicznie pogrzeba\u0107 pa\u0144szczyzn\u0119.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A p\u00f3\u017aniej wej\u015b\u0107 do \u015brodka.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Najlepiej przez pierwsz\u0105 chwil\u0119 niczego nie fotografowa\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Tylko podnie\u015b\u0107 g\u0142ow\u0119.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dopiero po chwili zaczynaj\u0105 wychodzi\u0107 szczeg\u00f3\u0142y. Stare ikony pami\u0119taj\u0105ce poprzedni\u0105 cerkiew, malowid\u0142a z 1937 roku, \u015bwi\u0119ci, Ewangeli\u015bci, herb Piusa XI, krzy\u017c przypominaj\u0105cy chrzest Rusi, cyrylickie napisy.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A potem warto podej\u015b\u0107 do dw\u00f3ch niepozornych tablic.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Bo w\u0142a\u015bnie tam historia nagle przestaje by\u0107 histori\u0105 budynku. Pojawiaj\u0105 si\u0119 ludzie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Eustachy Gurski. Wasyl Kapusty\u0144ski. Stefan Konkolowski. Da\u0144ko Wola\u0144ski. Eustachy Magacz. Iwan Krutej. Mychaj\u0142o Kawczak. Atanazy Tomkiw. Wasyl Melnyczuk. Feliks Ku\u017ami\u0144ski. Wasyl Szymoniak. Dobrowolscy. Tomkiwowie. Sawa Pa\u0144kiw. \u0141ukasz Paszkewycz. Roman Stefanow. Tymoteusz Tyrka\u0142o. Mychaj\u0142o Iwanyca.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie ich stoj\u0105cych dok\u0142adnie w tym miejscu. Dzieci wierc\u0105ce si\u0119 podczas d\u0142ugiego nabo\u017ce\u0144stwa, kobiety i m\u0119\u017cczyzn patrz\u0105cych na \u015bwie\u017co uko\u0144czone malowid\u0142a, starc\u00f3w pami\u0119taj\u0105cych jeszcze Austro-W\u0119gry, gospodarzy martwi\u0105cych si\u0119 o pogod\u0119 i zbiory, m\u0142odych ludzi spogl\u0105daj\u0105cych na siebie podczas liturgii czy kogo\u015b, kto w\u0142a\u015bnie da\u0142 pieni\u0105dze na malowanie i z dum\u0105 pokazuje rodzinie uko\u0144czony fragment.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Zwyk\u0142e \u017cycie \u2013 i chyba w\u0142a\u015bnie w tym tkwi najwi\u0119ksza si\u0142a Leszczowatego. Nie w tym, \u017ce wszystko jest tutaj wyj\u0105tkowe, monumentalne i tajemnicze. Przeciwnie. W tym, \u017ce za wielk\u0105 histori\u0105 nadal mo\u017cemy zobaczy\u0107 zwyk\u0142ych ludzi.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wiedzieli, \u017ce kto\u015b prawie dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 ponownie odczytywa\u0107 ich nazwiska. Nie wiedzieli, \u017ce \u015bwiat, kt\u00f3ry uwa\u017cali za trwa\u0142y, w ci\u0105gu kilku lat niemal ca\u0142kowicie si\u0119 zmieni.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Ale pozostawili po sobie \u015blad \u2013 w drewnie, obrazach, ikonach, krzy\u017cach, grobach, dzwonach i nazwiskach zapisanych na \u015bcianie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dzisiejsza \u015bwi\u0105tynia dopisuje do tej historii nast\u0119pny rozdzia\u0142. Nadal s\u0142u\u017cy ludziom i nadal jest miejscem modlitwy, cho\u0107 obecnie jako ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki. Kolejne pokolenia dbaj\u0105 wi\u0119c o budynek stworzony przez spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3rej w dawnym kszta\u0142cie ju\u017c nie ma. Dzi\u0119ki temu nie zamieni\u0142 si\u0119 w martw\u0105 dekoracj\u0119 ani muzealn\u0105 atrap\u0119.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I chyba w\u0142a\u015bnie dlatego cerkiew \u015bw. Paraskewy jest jednym z tych miejsc, z kt\u00f3rych wychodzi si\u0119 troch\u0119 inaczej, ni\u017c si\u0119 do nich wesz\u0142o.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na niewielkim fragmencie ziemi spotykaj\u0105 si\u0119 tutaj niemal pi\u0119\u0107 stuleci historii: wo\u0142oska wie\u015b XVI wieku, dawne cerkwie, rodzina Krai\u0144skich, powstanie listopadowe, pa\u0144szczyzna i jej zniesienie, budowa \u015bwi\u0105tyni w 1922 roku, lato 1937 roku i malarze stoj\u0105cy wysoko na rusztowaniach, fundatorzy odk\u0142adaj\u0105cy pieni\u0105dze na polichromi\u0119, obchody chrztu Rusi, wojna, wysiedlenia i wreszcie nowa spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra przej\u0119\u0142a opiek\u0119 nad \u015bwi\u0105tyni\u0105.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy po poznaniu tej historii ponownie wychodzimy przed cerkiew, widzimy dok\u0142adnie ten sam krajobraz, kt\u00f3ry zobaczyli\u015bmy po przyje\u017adzie. T\u0119 sam\u0105 kopu\u0142\u0119, dzwonnic\u0119, grobowiec i stare krzy\u017ce.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">A jednak wszystko wygl\u0105da ju\u017c troch\u0119 inaczej.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Dzwonnica nie jest tylko dzwonnic\u0105. Grobowiec nie jest ju\u017c anonimowym grobem. Krzy\u017c nie jest przypadkowym przydro\u017cnym krzy\u017cem. Malowid\u0142a nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie dekoracj\u0105. A nazwiska zapisane na \u015bcianie przestaj\u0105 by\u0107 ci\u0105giem obcych liter.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Za ka\u017cdym z nich stoi cz\u0142owiek.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I kiedy na koniec jeszcze raz spojrzymy na cerkiew, zaczynamy rozumie\u0107, \u017ce najwi\u0119kszym skarbem Leszczowatego nie jest nawet sam budynek.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Jest nim pami\u0119\u0107 o ludziach, kt\u00f3rzy przez prawie pi\u0119\u0107set lat nazywali to miejsce swoim domem.<\/strong><\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">I w\u0142a\u015bnie dlatego warto tutaj przyjecha\u0107.<\/p><h2 class=\"wp-block-heading\">W drugiej cz\u0119\u015bci poka\u017cemy cerkiew z bliska<\/h2><p class=\"wp-block-paragraph\">W drugiej cz\u0119\u015bci poka\u017cemy cerkiew z bliska<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Na tym jednak naszej opowie\u015bci nie ko\u0144czymy. W drugiej cz\u0119\u015bci chcemy pokaza\u0107 cerkiew \u015bw. Paraskewy w szczeg\u00f3\u0142ach \u2013 poprzez fotografie.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Przyjrzymy si\u0119 zachowanym fragmentom dawnego ikonostasu, carskim i diako\u0144skim wrotom, poszczeg\u00f3lnym ikonom i polichromiom, napisom zapisanym cyrylic\u0105, nazwiskom fundator\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w komitetu z 1937 roku, detalom snycerskim, dzwonnicy, grobowcowi Krai\u0144skich oraz tym elementom \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3re podczas zwyk\u0142ego, kr\u00f3tkiego zwiedzania bardzo \u0142atwo przeoczy\u0107.<\/p><p class=\"wp-block-paragraph\">Bo czasami dopiero zbli\u017cenie aparatu pozwala zobaczy\u0107 \u015blad cz\u0142owieka sprzed niemal stu lat. A w Leszczowatem takich \u015blad\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 wyj\u0105tkowo du\u017co.<\/p><\/div><\/div><section class=\"cerkiew-sources\" style=\"margin-top:3rem;padding:24px;border-top:2px solid #d9d0c5;background:#f8f5f0;border-radius:12px\"><h2>\u0179r\u00f3d\u0142a i materia\u0142y wykorzystane w opracowaniu<\/h2><ul><li><strong>Tekst i informacje historyczne:<\/strong> dokumentacja terenowa FRRiDKP, ogl\u0119dziny cerkwi \u015bw. Paraskewy, odczytane napisy fundacyjne i pami\u0105tkowe, wykazy dobroczy\u0144c\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w komitetu z 1937 r., materia\u0142y parafialne i archiwalne oraz relacje mieszka\u0144c\u00f3w Leszczowatego.<\/li><li><strong>Fotografie:<\/strong> dokumentacja wykonana przez FRRiDKP oraz materia\u0142y udost\u0119pnione Fundacji przez mieszka\u0144c\u00f3w i osoby zwi\u0105zane z Leszczowatem.<\/li><li><strong>Mapy historyczne:<\/strong> Archiwum Pa\u0144stwowe w Przemy\u015blu, zesp\u00f3\u0142 56\/126\/0 \u201eArchiwum Geodezyjne\u201d, jednostka 56\/126\/0\/-\/896M \u2013 mapa wsi Leszczowate w Galicji, w obwodzie sanockim, z 1852 r.; skany udost\u0119pnione w serwisie <a href=\"https:\/\/www.szukajwarchiwach.gov.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Szukaj w Archiwach<\/a>.<\/li><li><strong>Materia\u0142y uzupe\u0142niaj\u0105ce:<\/strong> rodzinne wspomnienia, lokalne przekazy i og\u00f3lnodost\u0119pne opracowania historyczne oraz konserwatorskie dotycz\u0105ce miejscowo\u015bci, cerkwi i regionu.<\/li><\/ul><p><em>Informacje, kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 jeszcze jednoznacznie potwierdzi\u0107 w dokumentach, zosta\u0142y oznaczone jako hipotezy, miejscowe przekazy albo kwestie wymagaj\u0105ce dalszych bada\u0144.<\/em><\/p><\/section><script>\n(function(){\n var key='frridkp_sympatyk', gate=document.getElementById('sympatycy-gate'), content=document.getElementById('sympatycy-content');\n if(!gate||!content)return;\n function openStory(){content.hidden=false;gate.style.display='none';try{localStorage.setItem(key,'1')}catch(e){} content.scrollIntoView({behavior:'smooth',block:'start'});}\n try{if(localStorage.getItem(key)==='1')openStory()}catch(e){}\n var returning=document.getElementById('sympatycy-return'); if(returning)returning.addEventListener('click',openStory);\n var observer=new MutationObserver(function(){\n   var text=(gate.innerText||'').toLowerCase();\n   if(text.indexOf('dzi\u0119kujemy')>-1||text.indexOf('thank you')>-1||text.indexOf('sprawd\u017a swoj\u0105 skrzynk\u0119')>-1||text.indexOf('successfully')>-1) openStory();\n });\n observer.observe(gate,{childList:true,subtree:true,characterData:true});\n gate.addEventListener('submit',function(){setTimeout(function(){\n   var text=(gate.innerText||'').toLowerCase();\n   if(text.indexOf('dzi\u0119kujemy')>-1||text.indexOf('sprawd\u017a swoj\u0105 skrzynk\u0119')>-1||text.indexOf('successfully')>-1) openStory();\n },1800);},true);\n var highlights=[\n  'Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia zaprasza Pa\u0144stwa do Leszczowatego',\n  'dawna greckokatolicka cerkiew \u015bw. Paraskewy',\n  'historia nie zosta\u0142a zamkni\u0119ta w ksi\u0105\u017ckach',\n  'Leszczowate lokowano na prawie wo\u0142oskim w 1540 roku',\n  'W 1717 roku wzniesiono kolejn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119',\n  'Edmund Krai\u0144ski',\n  'Z\u0142otym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari',\n  'zniesieniem pa\u0144szczyzny w 1848 roku',\n  'W 1922 roku powsta\u0142a \u015bwi\u0105tynia, kt\u00f3r\u0105 ogl\u0105damy dzisiaj',\n  'Latem 1937 roku rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wielkie malowanie',\n  'Stefana Konkolowskiego',\n  'Bizancjum, Kij\u00f3w i Rzym',\n  'Rok p\u00f3\u017aniej wybuch\u0142a wojna',\n  'W 1947 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Akcja \u201eWis\u0142a\u201d',\n  '\u015awi\u0105tynia jednak ocala\u0142a',\n  'Ta historia nadal nie jest zamkni\u0119ta',\n  'Za ka\u017cdym z nich stoi cz\u0142owiek',\n  'Jest nim pami\u0119\u0107 o ludziach'\n ];\n document.querySelectorAll('.cerkiew-story p').forEach(function(p){\n   var plain=(p.textContent||'').replace(\/\\s+\/g,' ').trim();\n   highlights.forEach(function(phrase){\n     if(p.innerHTML.indexOf(phrase)>-1 && p.innerHTML.indexOf('<strong>'+phrase+'<\/strong>')===-1){\n       p.innerHTML=p.innerHTML.replace(phrase,'<strong>'+phrase+'<\/strong>');\n     }\n   });\n   if(highlights.some(function(phrase){return plain.indexOf(phrase)>-1;})){\n     p.style.fontWeight='700';\n   }\n });\n document.querySelectorAll('.cerkiew-story h2').forEach(function(h){\n   if(h.textContent.trim()==='W drugiej cz\u0119\u015bci poka\u017cemy cerkiew z bliska'){\n     var next=h.nextElementSibling;\n     if(next && next.tagName==='P' && next.textContent.trim()===h.textContent.trim()) next.remove();\n   }\n });\n})();\n<\/script><\/main><aside class=\"cerkiew-hub-side\" aria-label=\"Materia\u0142y o cerkwi\"><a class=\"cerkiew-hub-card is-current\" href=\"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/\">Historia Cerkwi<\/a><a class=\"cerkiew-hub-card is-soon\" href=\"#materialy-w-przygotowaniu\" data-section=\"zdj\u0119cia\">zdj\u0119cia<\/a><a class=\"cerkiew-hub-card\" href=\"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/mapy-i-plany-leszczowatego\/\">mapy<\/a><a class=\"cerkiew-hub-card is-soon\" href=\"#materialy-w-przygotowaniu\" data-section=\"inne\">inne<\/a><div id=\"materialy-w-przygotowaniu\" class=\"cerkiew-hub-notice\" role=\"status\">Ta cz\u0119\u015b\u0107 zostanie uzupe\u0142niona w kolejnym etapie.<\/div><\/aside><\/div><script>(function(){var n=document.getElementById(\"materialy-w-przygotowaniu\");document.querySelectorAll(\".cerkiew-hub-card.is-soon\").forEach(function(a){a.addEventListener(\"click\",function(e){e.preventDefault();n.style.display=\"block\";n.textContent=\"Sekcja \u201e\"+a.getAttribute(\"data-section\")+\"\u201d zostanie uzupe\u0142niona w kolejnym etapie.\";});});})();<\/script>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pe\u0142na opowie\u015b\u0107 o cerkwi \u015bw. Paraskewy, mieszka\u0144cach Leszczowatego i zachowanym dziedzictwie.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1979,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-1992","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"blocksy_meta":{"styles_descriptor":{"styles":{"desktop":"","tablet":"","mobile":""},"google_fonts":[],"version":8}},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem - Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem - Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pe\u0142na opowie\u015b\u0107 o cerkwi \u015bw. Paraskewy, mieszka\u0144cach Leszczowatego i zachowanym dziedzictwie.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-09-28T20:07:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1551\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"26 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/\",\"name\":\"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem - Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg\",\"datePublished\":\"2026-09-27T17:54:35+00:00\",\"dateModified\":\"2026-09-28T20:07:53+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1551,\"caption\":\"Cerkiew \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem i jej otoczenie\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/\",\"name\":\"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/#organization\",\"name\":\"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/Logo_FRRiDKP_POZIOM_1KZ-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/Logo_FRRiDKP_POZIOM_1KZ-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":789,\"caption\":\"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fundacjapodkarpacie.pl\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem - Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem - Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia","og_description":"Pe\u0142na opowie\u015b\u0107 o cerkwi \u015bw. Paraskewy, mieszka\u0144cach Leszczowatego i zachowanym dziedzictwie.","og_url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/","og_site_name":"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia","article_modified_time":"2026-09-28T20:07:53+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1551,"url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"26 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/","url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/","name":"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem - Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg","datePublished":"2026-09-27T17:54:35+00:00","dateModified":"2026-09-28T20:07:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/#primaryimage","url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg","contentUrl":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Cerkiew-sw.-Paraskewy-w-Leszczowatem-\u2013-widok-z-lotu-ptaka.jpg","width":2048,"height":1551,"caption":"Cerkiew \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem i jej otoczenie"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/historia-cerkwi-sw-paraskewy-w-leszczowatem\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Historia cerkwi \u015bw. Paraskewy w Leszczowatem"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/#website","url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/","name":"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/#organization","name":"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia","url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Logo_FRRiDKP_POZIOM_1KZ-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/Logo_FRRiDKP_POZIOM_1KZ-scaled.png","width":2560,"height":789,"caption":"Fundacja Rozwoju Rolnictwa i Dziedzictwa Kulturowego Podkarpacia"},"image":{"@id":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1992"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2044,"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1992\/revisions\/2044"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacjapodkarpacie.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}